Accueil | Contacts SAT-Amikaro chez wikipedia SAT-Amikaro chez Ipernity SAT-Amikaro chez Facebook SAT-Amikaro chez Facebook fil rss

  eo |   fr |

Pourquoi un Américain utilise-t-il l’Espéranto ?


L’article suivant de Joel Brozovsky est paru pour la première fois en deux langues, japonais et espéranto, dans la revue japonaise "Nova Vojo" (Nouvelle Voie), ensuite seulement en espéranto dans l’organe du même nom de l’Association Universelle d’Espéranto. Il a ensuite été traduit en une dizaine de langues. En voici la traduction française par Henri Masson.

Beaucoup d’Américains pensent que la langue anglaise suffit, et que chacun dans le monde devrait l’apprendre. Pourquoi donc je préfère utiliser l’espéranto pour communiquer avec des non-Américains ?
Pourquoi pas l’anglais ? Il y a beaucoup de raisons, pour la communication internationale, de préférer l’espéranto à une langue nationale telle que l’anglais. En voici quelques unes :

- Amitié. Durant mes longs voyages (entre autres, durant plus de trois ans, j’ai voyagé pour la plus grande part au moyen de l’espéranto), j’ai remarqué que la majorité des hommes qui se sont adressés à moi en anglais ne s’intéressaient pas à moi en tant qu’homme, ni en raison de ma culture. Il s’intéressaient en premier lieu à l’argent. Ou ils voulaient me vendre quelque chose, ou ils voulaient apprendre de moi l’anglais pour pouvoir recevoir une meilleure instruction ou un emploi mieux rémunéré ou autre chose, mais très peu d’entre eux s’intéressaient à moi en tant qu’ami éventuel. Par contraste, un grand pourcentage d’hommes avec lesquels je parle en espéranto s’intéressent à moi en tant qu’homme, ou à propos de ma culture. Nombre d’entre eux souhaitent devenir amis et beaucoup le deviennent effectivement.

- Égalité. Se je parle en anglais avec un Japonais ou un autre dont la langue maternelle n’est pas l’anglais, je suis toujours, absolument, dans la position d’une personne d’expérience par rapport à la langue, et indépendamment de l’effort fourni par cette personne pour apprendre la langue anglaise, il ou elle parle absolument d’une position moins élevée, comme l’élève à l’instituteur ou le subalterne à un chef. Si au lieu de çà nous nous parlions dans la langue de mon interlocuteur, par exemple le japonais, la situation serait la même, mais inverse : j’occuperais la position inférieure, m’efforçant avec peine de m’exprimer un peu, et l’autre personne aurait le rôle de l’homme d’expérience, d’instituteur.

Une telle inégalité entrave beaucoup l’amitié. Elle est injuste, et elle constitue une barrière plus ou moins subtile contre une relation humaine aisée et en particulier contre l’amitié. Des amis doivent absolument être égaux, au moins dans leurs coeurs, mais lorsque la langue utilisée impose une si forte inégalité, il est difficile de tenir un sentiment d’égalité entre les personnes concernées.

- Porte ouverte. Durant mon long voyage, l’espéranto m’a ouvert de nombreuses portes, au sens propre comme au sens figuré. J’ai été hébergé chez 150 espérantistes durant le voyage de trois ans, et je n’ai payé qu’une seule nuit d’hôtel ! Par l’espéranto et les espérantistes, j’ai pu jouir d’une très riche culture, rencontrer de nombreux hommes divers et faire intimement connaissance avec leur vie, leur culture, leur chez soi, leurs pensées, etc.

Quelques uns de mes bons amis, après des années d’amitié, m’ont avoué qu’avant de me rencontrer, ils détestaient les Américains. Ils avaient des préjugés sur mes compatriotes basés sur des impressions de touristes et de télévision, de cinéma, etc., et s’ils savaient au départ que je suis Américain, ils ne se lieraient vraisemblablement pas d’amitié avec moi. En outre, certains d’entre eux méprisent la langue anglaise parce qu’elle symbolise l’impérialisme culturel qu’ils détestent. Donc, si nous utilisions la langue anglaise, je n’aurais pu nouer une amitié avec ces personnes qui sont maintenant des amies très chères. L’espéranto leur a certes ouvert la porte.

- Apporter une aide au monde. En travaillant à propager l’espéranto, j’ai le sentiment que je fais quelque chose d’utile pour le monde. Si les hommes pouvaient communiquer à égalité à travers le monde et nouer des amitiés par l’espéranto, le monde deviendrait certainement meilleur, plus juste, plus sympathique. Je n’imagine pas que l’espéranto a lui seul résoudra toutes sortes de problèmes mondiaux, mais il peut certes éminemment contribuer à des solutions et aider les hommes à en développer. Et il constitue une action très concrète que je peux effectuer pour donner effectivement un monde meilleur à la descendance. L’espéranto peut aussi enrichir considérablement la vie des contemporains qui l’utilisent comme il l’a fait pour moi.

- Créativité. J’aime beaucoup utiliser l’espéranto parce qu’il conduit à une créativité supplémentaire. En raison de la grande souplesse de la langue, je sens une libération en rédigeant ou en parlant en espéranto en comparaison de l’anglais dont les structures et le vocabulaire sont relativement fixés. Les possibilités de créer de nouvelles expressions sont presque illimitées ; c’est une grande jouer de les explorer, pour trouver des expressions pertinentes en utilisant des éléments déjà existants. Pour accroître sa capacité d’expression dans n’importe quelle autre langue, ils faut apprendre d’autres mots en plus, mais en espéranto, c’est possible en pensant aux mots déjà existants et à la vraie signification de l’idée à exprimer. Un vrai plaisir !

- Expériences d’une grande valeur et confiance en soi. En passant par les portes ouvertes par l’espéranto, j’ai reçu beaucoup d’expériences valables de la vie que je n’aurais pas pu avoir facilement sans l’espéranto. A titre d’exemples, camper et faire du cyclisme à travers quelques pays d’Europe avec des groupes de jeunes de divers pays, apprendre comment faire du feutre de laine dans un petit village en Hongrie, présenter des conférences ou parler plusieurs fois devant un public, écrire des articles et les voir publiés et beaucoup plus encore. Des expériences aussi riches de la vie ont beaucoup contribué à ma confiance en moi et m’ont préparé à agir de manière plus compétente dans le monde.

- Un nouveau concept mondial. Il se peut que le profit le plus important que j’ai reçu de mon utilisation de l’espéranto soit un changement drastique de mon concept mondial. Avant, j’imaginais que le monde était plein d’étrangers — des hommes très différents et inaccessibles. Avec des "étrangers", on ne peut pas beaucoup sympathiser, parce qu’ils sont certes étrangers, n’est-ce pas ? Cependant, à cause des leçons de la vie par l’usage de l’espéranto, j’ai découvert que que cet imaginaire était très erroné. Le monde est plein non point d’étrangers, mais d’hommes, semblables à moi-même et aux membres de ma famille. Et de plus, très nombreux parmi ces hommes souhaitent être mes amis s’ils ont l’occasion de me rencontrer et de faire ma connaissance. Ils sont donc non point des étrangers, mais des amis, ou des futurs amis.

Quelle grande différence ! Je me sens maintenant réellement lié aux hommes à travers le monde. Avant, ceci n’était qu’une belle théorie qu’enseignaient les religions, mais maintenant c’est pour moi la réalité toute nue — des hommes, presque n’importe où à travers le monde, sont mes amis, et d’autres se lieront volontiers d’amitié avec moi. Je ne peux pas me réjouir si un peuple est vainqueur dans une guerre, parce que les deux sont mes amis. De même, je ne peux rester indifférent si soit une catastrophe ou une grande joie touche un lieu, n’importe où dans le monde.

Et, je ne me sens plus enchaîné qu’à une seule partie du monde, qu’à une seule langue, qu’à une seule culture. Je suis libre d’intervenir avec des hommes à travers le monde parce qu’il se trouve partout des hommes enclins à se lier d’amitié, et parce que l’espéranto me donne le moyen de m’entretenir facilement avec eux.

Pour mieux mesurer la valeur et la pertinence de ce bref essai, et pour en faciliter une meilleure perception, il semble utile de le compléter par des avis d’Extrême-Orient et d’abord par un extrait d’une lettre du 15 août 1936 que le grand écrivain chinois Lou Siun (1881-1936, fondateur de la littérature chinoise moderne) avait écrite à la rédaction de "La Mondo". Il est intéressant qu’il donnait en quelque sorte déjà raison à ce qu’a pu observer Joel Brozovsky plusieurs dizaines d’années après : "Lors de chaque participation à une rencontre internationale, je sens la nécessité d’une langue commune pour tous les hommes, alors que des personnes de divers pays veulent faire connaissance et entrer en relations les unes avec les autres.

L’espéranto m’a plu depuis longtemps. Voici plus ou moins de vingt ans, je l’ai traité avec beaucoup de faveur. La cause est très simple ! Premièrement : parce qu’à l’aide de l’espéranto on peut unir des hommes divers, principalement opprimés ; deuxièmement : surtout dans ma propre profession, je pense qu’à l’aide de la langue internationale on peut échanger des oeuvres littéraires avec tous les peuples, et, enfin, parce que j’avais moi-même des connaissances espérantistes qui étaient moralement supérieures aux autres hommes par l’absence d’hypocrisie et d’égoïsme.

Ensuite, dans ma vie, je ne me suis pas occupé plus profondément de ce problème, néanmoins, mon avis n’a pas changé. Il est fréquent d’avoir d’avoir une relation de faveur à certaines initiatives dignes de soutien, cependant je ne suis pas capable d’exprimer moi-même leur valeur avec éloquence. Toutefois, leur réalisation finale réussie confirme et atteste d’elle-même que j’avais raison."

Il est utile de se souvenir que cíest justement en Chine, en 1912, que, pour la première fois au monde, líenseignement de l’espéranto fut officialisée par un décret de Tsaï Yuanpeï , "L’Éducateur de la Chine moderne", ministre de líéducation du gouvernement de Sun Yatsen.

Homme de science et membre de líAcadémie Impériale du Japon, Secrétaire général adjoint de la Société des Nations, angliciste, auteur d’ouvrages en anglais — dont "Bushido. The soul of Japan" fut traduit et publié en de nombreuses langues —, fervent partisan de l’amélioration des relations entre l’Orient et l’Occident, Inazô Nitobe s’était pour sa part donné les moyens de juger la valeur de l’espéranto autrement que par ouï-dire en participant comme observateur au congrès universel d’espéranto qui se tint à Prague en 1921. Il put ainsi exprimer un jugement pertinent sur la participation enthousiaste de travailleurs bien que ce fût à contrecoeur qu’il évoquait la classe des travailleurs comme une classe à part : "Pendant que les riches et les gens cultivés jouissent des belles-lettres et des ouvrages scientifiques dans l’original, les pauvres et les humbles utilisent l’espéranto comme "lingua franca" pour échanger leur avis. En raison de cela, l’espéranto devient un moteur de la démocratie internationale et d’un fort rattachement. Il est nécessaire de prendre cet intéressement des masses en considération dans un esprit rationnel et favorable lorsque l’on étudie cette question de langue commune."

De belles pages de l’histoire de l’espéranto se sont ainsi écrites et continuent de s’écrire justement et aussi en Extrême-Orient.


Kial usonano uzas Esperanton ?


La ĉi posta artikolo de Joel Brozovsky unuafoje aperis dulingve, japane kaj Esperante, en la japana revuo "Nova Vojo", poste nur en Esperanto en la samnoma organo de Universala Esperanto-Asocio. Ĝi estis poste tradukita en dekon da lingvoj. Jen franclingva traduko en plenumo de via Henri Masson.

Multaj usonanoj opinias ke angla lingvo sufiĉas, kaj ĉiu en la mondo devu lerni anglan lingvon. Kial do mi preferas uzi Esperanton por komuniki kun neŭsonanoj ? Kial ne angla ? Estas multaj kialoj preferi Esperanton por internacia komunikado ol nacian lingvon kia estas la angla. Jen kelkaj :

- Amikeco. Dum miaj longaj vojaĝoj (inter aliaj, dum pli ol tri jaroj mi mondvojaĝadis plejparte per Esperanto), mi rimarkis, ke la plimulto el la homoj kiuj alparolis min per angla lingvo ne interesiĝis pri mi kiel homo, nek pri mia kulturo. Ili interesiĝis unuavice pri mono. Aŭ ili volis vendi ion al mi, aŭ ili volis lerni anglan lingvon de mi, por povi ricevi pli bonan edukon kaj pli altsalajran postenon, aŭ ion alian, sed tre malmultaj el ili interesiĝis pri mi kiel eventuala amiko. Kontraste, granda procento de la homoj kun kiuj mi parolas Esperante interesiĝas pri mi kiel homo, aŭ pri mia kulturo. Multaj el ili deziras amikiĝi, kaj efektive multaj el ili fariĝas amikoj.

- Egaleco. Se mi parolas angle kun japano aŭ iu alia kies denaska lingvo ne estas angla, mi ĉiam, nepre, havas la pozicion de spertulo pri la lingvo, kaj, negrave kiom multe tiu alia persono studis anglan lingvon, li aŭ ŝi nepre parolas el malpli alta pozicio, kiel lernanto al instruisto aŭ subulo al estro. Se anstataŭe ni interparolus per la lingvo de mia kunparolanto, ekzemple japana, la situacio estus sama sed inversa : mi okupus la suban pozicion, pene klopodante iom esprimi min, kaj la alia persono havus la rolon de spertulo, instruisto. Tia malegaleco tre malhelpas la interamikiĝon. ĝi estas maljusta, kaj ĝi estas pli aŭ malpli subtila baro kontraŭ glata homrilato, kaj speciale kontraŭ amikeco. Amikoj nepre devas esti egalaj, almenaŭ en siaj koroj, sed kiam la uzata lingvo trudas tian fortan malegalecon, estas malfacile teni egalecan senton inter la koncernatoj.

- Pordmalfermo. Dum mia longa mondvojaĝo, Esperanto malfermis multegajn pordoj al mi, figure kaj laŭvorte. Mi tranokte gastis en 150 hejmoj de esperantistoj dum la trijara vojaĝo, kaj nur unu nokton mi pagis en hotelo ! Pere de Esperanto kaj esperantistoj, mi povis ĝui tre riĉan kulturon, renkonti multajn diversajn homojn kaj konatiĝi intime kun iliaj vivoj, kulturoj, hejmoj, pensoj, ktp.

Kelkaj el miaj bonaj amikoj, post jaroj da amikeco, konfesis al mi ke antaŭ ol renkonti min, ili malŝatis usonanojn. Ili havis antaŭjuĝojn pri miaj samlandanoj, bazitaj sur impresoj de usonaj turistoj kaj televido, kinoj, ktp, kaj se ili scius de la komenco ke mi estas usonano, ili verŝajne ne amikiĝus kun mi. Krome, iuj el ili malŝatas anglan lingvon ĉar ĝi simbolas la kulturan imperiismon kiun ili malamas. Do, se mi uzus anglan lingvon, mi certe ne povus ekamikiĝi kun tiuj homoj, kiuj nun estas tre karaj amikoj. Esperanto ja malfermis la pordon al ili.

- Helpi la mondon. Laborante por disvastigi Esperanton, mi havas la senton ke mi faras ion utilan al la mondo. Se homoj tra la mondo povos libere komuniki kiel egaluloj, kaj interamikiĝi per Esperanto, certe la mondo fariĝos pli bona, pli justa, pli simpatia. Mi ne imagas ke Esperanto sola solvos ĉiajn mondproblemojn, sed ĝi ja povas grave kontribui al la solvoj, kaj helpi la homojn ellabori solvojn. Kaj, ĝi estas tre konkreta ago kiun mi povas fari, por efektive doni iomete pli bonan mondon al la posteŭloj. Esperanto povas ankaŭ multe riĉigi la vivojn de la nuntempuloj kiuj ĝin uzas, kiel ĝi faris al mi.

- Kreeco. Mi tre amas uzi la lingvon Esperanto, ĉar ĝi kondukas al plia kreemo. Pro la granda fleksebleco en la lingvo, mi sentas liberiĝon verkante aŭ parolante en Esperanto kompare ol angla, kies strukturo kaj vortstoko estas relative fiksitaj. La ebloj krei novajn esprimojn en Esperanto estas preskaŭ senlimaj ; estas granda ĝojo esplori ilin, kaj trovi trafajn esprimojn, uzante jam ekzistantajn erojn. Por plivastigi sian esprimkapablon en iu ajn alia lingvo, necesas lerni pliajn vortojn, sed en Esperanto, tio eblas per pensado pri la jam konataj vortoj, kaj pri la vera signifo de la ideo esprimenda. Vera ĝuo !

- Valoraj spertoj kaj memfido. Trairante pordojn malfermitajn per Esperanto, mi ricevis multajn valorajn vivspertojn kiujn mi ne facile povus havi sen Esperanto. Kelkaj ekzemploj estas tendumi kaj kunbicikli tra kelkaj landoj en Eŭropo kun grupoj de junuloj diversnaciaj, lerni kiel fari lanan felton en vilaĝeto en Hungario, prelegi aŭ paroladi antaŭ publiko plurfoje, verki artikolojn kaj vidi ilin publikigitaj, kaj multe plu. Tiaj riĉaj vivspertoj multe kontribuis al mia memfido, kaj preparis min pli kompetente agadi en la mondo.

- Nova mondkoncepto. Eble la plej grava profito kiun mi ricevis el mia uzado de Esperanto estas drasta ŝanĝo de mia mondkoncepto. Antaŭe, mi imagis ke la mondo plenas je fremduloj aŭ homoj tre malsamaj kaj ne alireblaj. Kun "fremduloj" oni ne povas multe simpatii, ĉar ili ja estas fremdaj, ĉu ne ? Tamen, pro miaj travivaĵoj uzante Esperanton, mi malkovris ke tiu imago estis tre erara. La mondo plenas ne je fremduloj, sed je homoj, samaj kiel mi kaj miaj familianoj. Kaj plue, tre multaj el tiuj homoj deziras estis miaj amikoj, se ili havas la okazon renkontiĝi kaj konatiĝi kun mi. Do, ili estas ne fremduloj, sed amikoj, aŭ estontaj amikoj.

Kia granda diferenco ! Nun, mi sentas min reale ligita al homoj tra la mondo. Antaŭe, tio estis nur bela teorio kiun instruas religioj, sed nun por mi ĝi estas nuda realo ó homoj preskaŭ ĉie ajn en la mondo estas miaj amikoj, kaj aliaj volonte amikiĝos. Mi ne povas ĝoji se iu popolo venkas alian en milito, ĉar ili ambaŭ estas miaj amikoj. Same mi ne povas resti indiferenta se aŭ katastrofo, aŭ granda ĝojo, trafas iun lokon, ie ajn en la mondo. Kaj, mi ne plu sentas min katenita al nur unu parto de la mondo, al nur unu lingvo, nur unu kulturo. Mi estas libera interagi kun homoj tra la mondo, ĉar ĉie troviĝas amikemaj homoj, kaj ĉar Esperanto donas al mi la rimedon facile interparoli kun ili.

Por pli bone taksi la valoron kaj trafecon de tiu ĉi mallonga eseo, kaj faciligi pli bonan percepton de ĝi, ŝajnas utile ĝin kompletigi per opinioj el Ekstrem-Oriento, kaj unue per eltiraĵo el letero de la 15-a de aŭgusto 1936, kiun la fama ĉina verkisto Lu Siun (aŭ Lusin, 1881-1936, fondinto de la moderna ĉina literaturo) skribis al la redakcio de "La Mondo". Estas interese ke li jam iel pravigis tion, kion observis Joel Brozovsky plurajn jardekojn poste : "Okaze de ĉiu partopreno en internacia renkontiĝo, mi sentas la neceson de komuna lingvo por ĉiuj homoj, dum personoj de diversaj landoj volas konatiĝi kaj interrilati unuj kun la aliaj. Esperanto delonge plaĉis al mi. Antaŭ pli malpli dudek jaroj mi traktis ĝin tre favore. La kaŭzo estas tre simpla ! Unue : ĉar helpe de Esperanto oni povas kunligi diversajn homojn, precipe subjugatajn ; due : precipe en mia propra profesio, mi opinias, ke helpe de la internacia lingvo oni povas interŝanĝi literaturajn verkojn kun ĉiuj popoloj kaj fine, ĉar mi mem havis konatojn esperantistajn, kiuj morale superis aliajn homojn per manko de hipokriteco kaj egoismo. Poste en mia vivo mi ne okupiĝis pli profunde pri tiu ĉi problemo, tamen mia opinio restis senŝanĝa. Ofte mi havas favoran rilaton al iaj iniciatoj subtenindaj, tamen mi ne scipovas mem elokvente esprimi ilian valoron. Tamen ilia fina efektiviĝo kun sukceso mem konfirmas kaj atestas, ke mi pravis."

Estas utile rememorigi ke ĝuste en Ĉinio, en 1912, unuafoje en la mondo, la instruado de Esperanto estis oficialigita per dekreto de Cai Yuanpei, "La Edukisto de la Moderna Ĉinio", ministro de Edukado de la registaro de Sun Yatsen.
Sciencisto kaj membro de la Japana Imperia Akademio, Asista Ĝenerala Sekretario de la Ligo de Nacioj, fakulo pri la angla lingvo, aŭtoro de verkoj en la angla — inter kiuj : "Buŝido. The soul of Japan" estis tradukita kaj publikigita en multaj lingvojn —, fervora partizano de pliboniĝo de la rilatoj inter Oriento kaj Okcidento, Inazô Nitobe siaflanke havigis al si la rimedojn por taksi la valoron de Esperanto alimaniere ol per onidiroj per partopreno kiel observanto en la Universala Kongreso de Esperanto kiu havis lokon en Prago en 1921. Tiel li povis esprimi pertinentan takson i.a. pri la partopreno de laboristoj, kvankam iom kontraŭvole ĉar li malŝatis paroli pri la laboranta klaso kiel pri aparta klaso : "Dum la riĉuloj kaj kleruloj ĝuas beletron kaj sciencajn traktaĵojn en la originalo, la malriĉuloj kaj humiluloj utiligas Esperanton kiel lingua franca por sia opiniinterŝanĝo. Esperanto pro tio iĝas motoro de internacia demokratio kaj de forta kunligo. Necesas preni en konsideron tiun ĉi interesiĝon de la amasoj en racia kaj favora spirito, kiam oni studas tiun ĉi demandon de komuna linvo."

Belaj paĝoj de la historio de Esperanto skribiĝis kaj plue skribiĝas ĝuste kaj ankaŭ en Ekstrem-Oriento.







Voir la liste des articles
de la même rubrique


 
SAT-Amikaro - 132-134, Boulevard Vincent-Auriol - 75013 Paris - 09.53.50.99.58
A propos de ce site | Espace rédacteurs