Accueil | Contacts SAT-Amikaro chez wikipedia SAT-Amikaro chez Ipernity SAT-Amikaro chez Facebook SAT-Amikaro chez Facebook fil rss

  eo |   fr |

Portraits de femmes sans frontières


Du rêve à l’espoir

La femme a trouvé place dans les plus belles pages d’une histoire grandiose et pourtant méconnue. Il n’est pas exagéré de dire que d’une histoire d’amour naquit un jour une langue nouvelle.

Cette langue, dont la vocation est de permettre une meilleure communication linguistique entre tous les peuples de la terre, et de favoriser la compréhension entre eux, germa dans le coeur et l’esprit d’un enfant nommé Ludwik Lejzer (Louis Lazare) Zamenhof (voir la fiche "Z1").

La première femme à qui Louis confia son intention de proposer ce trait d’union linguistique commun à toute l’humanité fut sa mère, Rosalia (Liba) Zamenhof. D’abord attendrie par une idée aussi noble, bien qu’à première vue naïve, Rosalia s’étonna et s’inquiéta par la suite de la détermination dont son garçon, par ailleurs brillant dans ses études, fit preuve. Elle en devint finalement, malgré l’hostilité du père, la confidente discrète. Elle ne se doutait guère que Louis resterait attaché à cet idéal durant toute sa vie, jusqu’à son dernier souffle.

Louis reçut une nouvelle complicité féminine en 1887, lorsqu’il se maria avec Klara Silbernik : elle épousa l’homme et l’idée. Il avait 28 ans, elle 24. Ils se fiancèrent le 30 mars. Le premier manuel de la Langue Internationale parut en russe le 26 juillet sous le pseudonyme Doktoro Esperanto. Le mariage eut lieu quelques jours après, le 9 août. L’espéranto fit donc ses premiers pas au rythme de deux coeurs qui battaient à l’unisson, avec l’éclat de deux regards embellis par l’amour.

Tout comme la langue popularisée plus tard sous le nom d’espéranto, le couple résista à de nombreux écueils et à l’épreuve du temps. Klara apporta par ailleurs beaucoup mieux qu’une dot : un beau-père d’une générosité à toute épreuve, d’une ouverture absolue aux idées de son gendre. C’est grâce à son soutien financier que le premier manuel d’espéranto put être édité. Le destin de leurs trois enfants fut lié aussi à l’espéranto. Leur fille Lydia fit des conférences et des cours dans de nombreux pays. Ils connurent hélas une fin tragique, victimes de la barbarie nazie. Lydia et Sofia périrent au camp de concentration de Treblinka. Leur frère Adam fut fusillé dans le pavillon d’ophtalmologie qu’il dirigeait à l’hôpital de Varsovie ; son épouse Wanda parvint à s’échapper avec son fils Louis-Christophe.

Brillamment traduit du polonais en espéranto par le Dr Zamenhof, publié en 1910, puis de l’espéranto en japonais, le roman Marta d’Eliza Orzeszkowa (1841-1910) favorisa une prise de conscience sur la condition féminine en Suède et au Japon ainsi que des contacts en espéranto entre femmes occidentales et japonaises.

De l’espoir à la réalité

Journaliste, écrivaine, militante pour l’Europe et pour les droits de la femme, Louise Weiss avait dressé dans un de ses livres ("Une petite fille du siècle" ; éd. Albin Michel) un portrait de son extraordinaire grand-père Émile Javal. Grand ami de Zamenhof, ophtalmologue comme lui, Javal perdit la vue à l’âge de 62 ans et commença à pratiquer l’espéranto à 65. Ce fut l’ultime passion et sujet d’intérêt de cet homme hors du commun, la dernière lueur réconfortante de sa vie. Il écrivit alors "Entre Aveugles", un ouvrage plein de philosophie pratique et sereine destiné aux personnes frappées de cécité, à leur donner les moyens, la force de surmonter leur épreuve. Afin d’en assurer une diffusion sans frontières, sa belle-fille le traduisit en espéranto ("Inter Blinduloj"). Professeur d’orthophonie, Jeanne Ranfaing-Zabilon d’Her (pseudonyme espéranto : Evidino = descendante d’Ève) apprit l’espéranto en 1895 et l’enseigna à Hélène Giroud. Son inlassable activité et son dévouement au service des handicapés, notamment les sourds-muets, les bègues et les aveugles, lui valurent en 1902 une récompense du Touring-Club de France (TCF). Professeur dans une école d’aveugles en Suisse, Hélène Giroud devint la première femme professeur d’espéranto du monde (année scolaire 1895-96). Elle l’apprit oralement, sans livre, puis l’enseigna à ses meilleurs élèves et continua de nombreuses années à informer des aveugles et à les former à cette pratique de la communication linguistique internationale. Elle écrivit aussi un petit livre en braille. Sourde-muette, aveugle, l’Américaine Helen Keller n’en devint pas moins pédagogue, écrivaine et militante sociale après avoir acquis malgré tout une instruction supérieure à force de volonté et de persévérance. Elle plaida pour l’espéranto comme moyen d’améliorer le sort des aveugles, de les sortir de leur isolement. Et c’est l’espérantiste Clara Barton qui fonda Croix-Rouge Américaine. Beaucoup de femmes se sont illustrées dans la littérature et la poésie en espéranto : Hilda Dresen (Estonie), qui apprit l’espéranto à 20 ans, alors qu’elle était radiotélégraphiste, a consacré une grande part de son oeuvre poétique, originale et traduite de l’estonien, de l’allemand et du russe, à la nature nordique ; les poèmes de Ludmila Jevsejeva (Lettonie) parurent dans de nombreuses publications en espéranto dont les plus prestigieuses ; Danoise d’origine yougoslave, Zora Heide gagna des concours littéraires ; Eija Salovaara contribue admirablement à faire ressentir la vie de son pays, la Finlande, dans son livre "Kie boacoj vagadas" (Où errent les rennes) ; Eli Urbanova, Tchèque, joue sur la sensualité, voire l’érotisme ; l’Italienne Lina Gabrielli, a non seulement écrit mais aussi édité.

Pionnières sans frontières

La valeur émancipatrice de la Langue Internationale avait déjà été démontrée lors des congrès universels d’espéranto de Cambridge en 1907, puis de Dresde en 1908, par des échanges directs d’informations et d’expériences sur la condition féminine et les questions sociales en divers pays, le droit de vote des femmes, etc. Kazimira Bujwida fut non seulement une pionnière des droits de la femme, mais aussi une fidèle collaboratrice dans l’action pro-espéranto de son mari, l’éminent bactériologue polonais Odo Bujwid.

Première femme espérantiste de France, professeur d’allemand, Alice Roux fit découvrir l’espéranto à Gabriel Chavet qui, à 17 ans, en 1897, fonda le premier club lycéen d’espéranto de France à Louhans (Saône-et-Loire).

Reine des étoiles d’Hollywood en 1939, Norma Shearer avait exprimé un avis très éclairé sur la question de communication linguistique et sa sympathie pour l’espéranto. Un film réalisé voici quelques années en Chine retrace le destin de l’espérantiste japonaise Hasegawa Teru (pseudonyme Verda Majo = Mai Vert) qui quitta son pays en 1937 pour accompagner son mari chinois dans la résistance contre l’agression nippone. Tante de George Orwell, Ellen Kate Limouzin fut pendant quelques années la compagne de Lanti, le fondateur de SAT, l’aile sociale du mouvement espérantiste.

Aujourd’hui, la contribution des femmes à la vie et au développement des applications de cette langue est importante et variée : des Japonaises qui établissent le contact avec des femmes de divers pays avec l’espéranto pour créer les bases d’une meilleure condition féminine en Afghanistan ; Ilona Koutny qui dirige un programme d’études universitaires d’espéranto à l’Université de Poznañ (Pologne) ; Barbara Pietrzak qui dirige la rédaction d’espéranto de la Radio Polonaise ; Katalin Tosegi qui anime celle de Radio Autriche Internationale ; Katalin Szmideliusz (Hongrie), remarquable pédagogue ; Helga Farukuoye, responsable du catalogue de recherches électroniques "Trovanto" du Musée International d’Espéranto de Vienne, partie intégrante de la Bibliothèque nationale d’Autriche ; Mireille Grosjean (Suisse) qui présente l’intérêt pratique et pédagogique de l’espéranto dans un ouvrage intitulé "Les échange de classes clé en main". Ancienne directrice adjointe d’école normale à Oxford, Marjorie Boulton est un grand nom de la littérature et de la poésie en espéranto ; comme Ilona Koutny (Hongrie), Spomenka Shtimec (Croatie), Perla Martinelli (Suisse), elle est membre de l’Académie d’Espéranto. Ce sont ainsi des milliers de noms qui mériteraient d’être cités, si la place le permettait dans le présent document...

Du talent et du coeur

Première femme poète de l’espéranto, élue Reine des Jeux Floraux Internationaux (concours littéraire) à Barcelone, en 1909, après seulement quatre années d’étude de l’espéranto, l’Allemande Maria Hankel devint première présidente de l’Esperantista Literatura Asocio en 1912.

Beaucoup d’autres femmes écrivains ont participé plus ou moins à la popularisation de l’espéranto, en particulier l’ex-déléguée roumaine à la SDN Hélène Vacaresco (après s’y être opposée) ; l’Autrichienne Bertha von Suttner (Prix Nobel de la Paix, 1905) ; la Suédoise Selma Lagerlöf (Prix Nobel de Littérature, 1909). Écrivaine et femme poète, la reine Elisabeth de Roumanie (nom d’auteur : Carmen Sylva) permit la traduction de ses oeuvres en espéranto. Elle en fit donner des cours dans la Cité des Aveugles Vatra Luminoasa alors mondialement renommée qu’elle avait fondée et pour laquelle elle était considérée dans son pays comme la "mère des aveugles". Elle apprit même l’espéranto pour mériter le titre de "Reine Espérantiste".

Épouse du fondateur du scoutisme, Olave Baden-Powell suggéra en 1950 que l’épouse du président des États-Unis, Eleonore Franklin Roosevelt, présidente du Comité des Nations Unies pour les Droits de l’Homme, intervienne pour que son pays fasse accepter au monde entier l’introduction de l’espéranto dans les programmes de toutes les écoles et organisations. Bien que l’idée n’ait pas abouti, elle a toutefois posé un jalon sur la voie de la reconnaissance de l’espéranto puisque l’Unesco a adopté des recommandations en sa faveur en 1954 et 1985. Des applications se sont développées dans le cadre du programme Linguapax.

L’espéranto a joué aussi — et joue encore — le rôle inattendu d’auxiliaire matrimonial. Outre le couple Zamenhof-Silbernik, il y eut par la suite des mariages non seulement entre espérantistes de même nationalité, mais aussi de pays différents. Dès 1899, le Suédois Valdemar Langlet épousa la Finlandaise Signe Blomberg. Après le décès de celle-ci, en 1921, il se remaria en 1925 avec Nina Borovko, fille de son ami espérantiste russe Nikolaï. Moutchoul Mossover devint en 1916 l’épouse du prince baha’i persan Bahman Shidani qui, en 1914, avait lui aussi appris la Langue Internationale.

La Suédoise Karin Höjer, aveugle depuis son enfance, se maria en 1919 avec Harald Thilander, aveugle depuis l’âge de treize ans, après plus de vingt ans de collaboration avec lui pour l’espéranto. Elle mourut en 1927. Thilander se remaria en 1928 avec Varma Jäärvenpä, une espérantiste finlandaise qui avait en partie retrouvé la vue. L’"Enciklopedio de Esperanto", dont la première édition parut à Budapest en 1933, mentionnait ainsi 56 couples qui, depuis 1899, s’étaient formés grâce à l’espéranto.

Mille femmes, mille destins

L’histoire de l’espéranto est émaillée d’une multitude de portraits de femmes étonnants, admirables ou attachants qui mériteraient qu’un ouvrage leur soit consacré. Elles ont effectivement joué un rôle décisif dans le succès de la Langue Internationale du Docteur Zamenhof par rapport aux centaines de tentatives de création de langues internationales conçues à des fins exclusivement utilitaristes ou sur des bases totalement erronées — ce que confirme l’éminent professeur Umberto Eco dans La recherche de la langue parfaite (Ed. Le Seuil) — et par conséquent sans âme et dépourvues de valeur culturelle. Porteur d’un message d’équité, de fraternité, d’idées émancipatrices et humanistes, instrument pratique et performant pour les rendre effectives, l’espéranto fut longtemps et est encore victime d’une politique tendant à le maintenir, comme la femme, par la dérision, la détraction, l’humiliation, des pressions ou le silence, dans un état d’infériorité. Il y a lieu de penser que les victoires sociales de la femme seront aussi des victoires pour l’espéranto, et inversement. Sans la sensibilité et l’intuition féminines, l’espéranto n’aurait jamais surmonté les épreuves qu’il a traversées. La seule intelligence froide, logique, "carrée", n’a jamais suffit à insuffler la vie à une langue artificielle au sens originel et noble du mot latin "artificialis" : fait avec art. En définitive, l’esprit qui anime l’espéranto — interna ideo ou idée interne — n’est pas étranger aux qualités des deux femmes qui ont le plus marqué, inspiré et aidé Louis-Lazare Zamenhof : Rosalia et Klara.

Post-scriptum :

Bibliographie (ouvrages en français en italiques) :
Historio de Esperanto. Adam Zakrzewski. Varsovie : Gebethner & Wolf. 1913. Enciklopedio de Esperanto. Budapest : Literatura Mondo. 1933. Rééd. HEA, 1979 Le Docteur Esperanto . Maria Ziolkowska. Marmande : Ed. Fr. d’Espéranto. 1959. Zamenhof, Creator of Esperanto. Marjorie Boulton. La Laguna de Tenerife : Stafeto. 1962. En anglais - existe aussi en espéranto : même auteur, même éditeur, 1962. L’Espéranto . Pierre Janton. Paris : Presses Universitaires de France. 1994 (4ème éd.). L’homme qui a défié Babel. René Centassi & Henri Masson. Paris : L’Harmattan. 2001. Biographie du Dr Zamenhof.


Portretoj de senlandlimaj virinoj


Portretoj de senlandlimaj virinoj

De la revo ĝis la espero La virinoj trovis sian lokon en la plej belaj paĝoj de grandega kvankam miskonata historio. Ne estas troigo diri ke el amhistorio naskiĝis iam nova lingvo.

Tiu lingvo, kies celo estas ebligi pli bonan lingvan komunikadon inter ĉiuj popoloj de nia mondo kaj plifaciligi ilian interkompreniĝon ekĝermis en la koro kaj animo de infano nomita Ludwik Lejzer (Ludoviko Lazaro) Zamenhof (vidu la slipon « Z1 »).

La unua virino al kiu Ludoviko konfidis sian intencon proponi tiun lingvan ligilon komunan al la tuta homaro, estis lia patrino, Rozalia (Liba) Zamenhof. Kortuŝita unuatempe de tiel nobla kvankam unuavide naiva ideo, Rozalia poste ekmiris kaj maltrankviliĝis pro la decidemo montrata de ŝia filo, aliflanke brila studanto. Fine, malgraŭ la patra malŝato, ŝi fariĝis lia diskreta konfidenculino. Estis por ŝi malfacile imagebla ke Ludoviko restos ligita al tiu idealo dum sia tuta vivo, ĝis sia lasta elspiro.

Ludoviko trovis plian inan komprenon en 1887 kiam li edziĝis kun Klara Silbernik : ŝi ligiĝis kaj al la homo kaj al la ideo. Li estis 28-jara, ŝi estis 24-jara. Ili gefianĉiĝis la 30an de marto. La unua lernolibro de la Lingvo Internacia aperis en Rusio la 26-an de julio sub la pseŭdonimo Doktoro Esperanto. La geedziĝo okazis kelkajn tagojn poste, la 9-an de aŭgusto. Esperanto do ekpaŝis laŭ la ritmo de du samtaktantaj koroj, kun la brilo de du rigardoj plibeligitaj de amo.

Same kiel la lingvo popularigita poste sub la nomo Esperanto, la paro venkis multajn malfacilaĵojn, kaj rezistis la tempopason. Aliflanke, Klara alportis ion multe pli bonan ol doton : senlime malavaran bopatron, ĝisfunde malfermitan al la bofilaj ideoj. Lia financa subteno ebligis la eldonon de la unua lernolibro de Esperanto. Ankaŭ la sorto de iliaj tri infanoj estis ligita al Esperanto. Ilia filino Lidja prelegis kaj instruis en multaj landoj. Malfeliĉe, la tri gefiloj trovis tragikan finon kiel viktimoj de la nazia malhumaneco. Lidja kaj Sofia pereis en la ekstermejo de Treblinka. Ilia frato Adamo estis mortpafita en la oftalmologia sekcio kiun li estris en la Varsovia hospitalo : lia edzino Wanda sukcese forfuĝis kun sia filo Ludoviko Kristoforo.

Brile tradukita de Doktoro Zamenhof el la pola en Esperanton, eldonita en 1910, poste tradukita el Esperanto en la japanan, la romano Marta de Eliza Orzeszkowa (1841-1910) progresigis ekkonscion pri virina kondiĉo en Svedio kaj en Japanio kaj esperantlingvajn kontaktojn inter okcidentaj kaj japanaj virinoj.

De la espero ĝis la realigado

Ĵurnalistino, verkistino, aktivulino por Eŭropo kaj por virinaj rajtoj, Louise Weiss faris en unu el siaj libroj (« Une petite fille du siècle » (Knabineto tiuepoka ; eldonejo Albin Michel) portreton de sia eksterordinara avo Émile Javal. Granda amiko de Zamenhof, oftalmologo kiel li, Javal perdis sian vidkapablon je la aĝo de 62 jaroj, kaj ekpraktikis Esperanton kiam li estis 65-jara. Ĝi estis la lasta pasio kaj interesobjekto de tiu altvalora homo, la lasta konsoliga lumo en lia vivo. Li tiam verkis « Entre aveugles », libron plenan je praktika serena filozofio, kun la celo doni al la suferantoj pro blindeco la rimedojn kaj la fortojn necesajn por superi ilian aflikton. Por certigi ĝian senlandliman disvastigon, lia bofilino traduktis ĝin en Esperanton (« Inter blinduloj »). Profesoro pri ortofonio, Jeanne Ranfaing-Zabilon d’Her (esperanta pseŭdonimo : Evidino = posteulino de Eva) eklernis Esperanton en 1895 kaj instruis ĝin al Helène Giroud. Pro sia senlaca agado kaj sia sindono favore al la handikapuloj kaj aparte al la surdomutuloj, la balbutuloj kaj la blinduloj, ŝi ricevis en 1902 premion de la Touring-Club de Francio (TCF). Instruistino en svislanda blindul-lernejo, Hélène Giroud fariĝis la unua virino el la mondo instruanta Esperanton (lerneja jaro 1895-96). Ŝi lernis ĝin parole, sen libro, poste instruis ĝin al siaj plej bonaj lernantoj, kaj dum multaj jaroj daŭre informis blindulojn, instruante al ili kiel praktiki internacian lingvan komunikadon. Ŝi ankaŭ verkis malgrandan brajlan libron. Kvankam surdamuta kaj blinda, usonanino Helen Keller fariĝis pedagogino, verkistino kaj socia aktivulino post kiam ŝi akiris, spite al ĉiuj malfacilaĵoj, superan edukadon per sia volo kaj persistemo. Ŝi pledis por Esperanto, kiel ilo por plibonigi la sorton de blinduloj, por eltiri ilin el ilia izoleco. Ankaŭ Clara Barton, kiu fondis la usonan Ruĝan Krucon, estis esperantistino. Multaj virinoj distingiĝis en esperantlingvaj literaturo kaj poezio : Hilda Dresen (Estonio), kiu lernis Esperanton kiam ŝi estis 20-jara radiotelegrafistino, dediĉis al la norda naturo grandan parton de sia poezia verkado, originala kaj tradukita el la Estona, la germana kaj la rusa ; la versaĵoj de Ludmila Jevsejeva (Latvio) aperis en multnombraj esperantaj eldonaĵoj, inkluzive de la plej famaj ; Zora Heide, jugoslavdevena danino, gajnis literaturajn konkursojn ; Eija Salovaara mirinde konatigas la vivkondiĉojn en sia lando, Finlando, en sia libro « Kie boacoj vagadas » ; la ĉeĥa Eli Urbanova situas sur la kampo de sensamo, eĉ erotismo ; la itala Lina Gabrielli ne nur verkis sed ankaŭ eldonis.

Senlandlimaj pionirinoj

La liberiga valoro de la Lingvo Internacia jam montriĝis dum la universalaj kongresoj de Esperanto en Cambridge en 1907 kaj poste en Dresdeno per senperaj interŝanĝoj de informoj kaj spertoj pri virina kondiĉo kaj sociaj demandoj en diversaj landoj, pri virina voĉdonrajto, ktp. Kazimira Bujwida estis ne nur pionirino pri virinaj rajtoj sed ankaŭ fidela kunlaborantino de sia edzo, la fama pola bakteriologo Odo Bujwid.

Alice Roux (pr. ru), unua esperantista virino en Francio, instruistino pri la germana, ekinstruis Esperanton al Gabriel Chavet kiu en 1897, kiam li estis 17-jara, fondis la unuan gimnazian klubon en Francio, en Louhans (Saône-et-Loire).

Holiŭuda stelulina reĝino en 1939, Norma Shearer esprimis tre klarvidan opinion pri la demando pri lingvistika komunikado kaj sian simpation por Esperanto. Kinofilmo reĝisorita antaŭ kelkaj jaroj en Ĉinio priskribas la sorton de la japana esperantistino Hasegawa Teru (pseŭdonimo Verda Majo) kiu forlasis sian landon en 1937 por akompani sian ĉinan edzon kaj partopreni la rezistadon kontraŭ la japana atako. Ellen Kate Limouzin, onklino de Georges Orwell, estis dum kelkaj jaroj la kompanino de Lanti, la fondinto de SAT, la socia flanko de la esperanto-movado.

Hodiaŭ la virina kontribuado al la vivo kaj disvolviĝo de la uzoj de tiu lingvo estas grava kaj diversspeca : japaninoj kiuj kontaktiĝas kun diverslandaj virinoj per Esperanto por starigi la fundamentojn de pli bona virina kondiĉo en Afganio ; Ilona Koutny kiu estras esperantan universitatan studprogramon en la Universitato de Poznano (Pollando) ; Barbara Pietrzak kiu estras la esperantlingvan redakcion de Pola Radio ; Katalin Tosegi kiu zorgis pri tiu de Aŭstra Radio Internacia ; Katalin Szmideliusz (Hungario), elstara pedagogino, fondis "Lernu !" ; Helga Farukuoye, respondeculino pri la katalogo de komputilaj esploroj « Trovanto » ĉe la Internacia Esperanto Muzeo en Vieno, konsistiga parto de la nacia Biblioteko de Aŭstrio ; Mireille Grosjean (Svisio) kiu prezentas la praktikan kaj pedagogian utilon de Esperanto en verko titolita « Les échanges de classe clés en main » (Klasinterŝanĝoj plifaciligitaj ). Iama vicdirektorino de instruista instituto en Oxford, Marjorie Boulton estas grava nomo de la esperanta literaturo kaj poezio ; kiel Ilona Koutny (Hungario), Spomenka Ŝtimec (Kroatio), Perla Martinelli (Svisio), ŝi estas membro de la Akademio de Esperanto. Indus mencii milojn da nomoj se estus sufiĉe da spaco en tiutema dokumentara slipo… Talento kaj koro

Unua poeta virino en Esperanto, elektita kiel Reĝino de la Internaciaj Floraj Ludoj (literatura konkurso) en Barcelono, en 1909, post nur kvarjara studado de Esperanto, la germana Maria Hankel fariĝis la unua prezidantino de Esperantista Literatura Asocio en 1912.

Multaj aliaj virinoj partoprenis pli-malpli amplekse en la popularigo de Esperanto, kaj aparte la rumana delegitino ĉe la SDN, Hélène Vacaresco (post kontraŭstaro al ĝi) ; la aŭstra Bertha von Suttner (Nobelpremiita pri paco, 1905) ; la sveda Selma Lagerlöf (Nobelpremiita pri literaturo, 1909). Verkistino kaj poetino, la reĝino Elisabeth de Rumanio (aŭtora nomo : Carmen Sylva) permesis tradukon de siaj verkoj en Esperanton. Ŝi instruigis ĝin en la Civito de Blinduloj Vatra Luminoasa. Tiu Civito kiun ŝi fundis, estis tiuepoke mondskale fama kaj pro tio ŝi estis rigardata en sia lando kiel la « patrino de blinduloj ». ŝi eĉ lernis Esperanton por meriti la titolon « Esperantista Reĝino ».

Olave Baden-Powell, edzino de la fondinto de skoltismo, sugestis en 1950 ke Eleonore Franklin Roosevelt, la edzino de usona prezidento kaj prezidantino de la komitato de Unuiĝintaj Nacioj pri Homaj Rajtoj, engaĝiĝu por ke ŝia lando instigu tutmondan enkondukon de Esperanto en la programojn de ĉiuj lernejoj kaj organizaĵoj. Kvankam la ideo ne efektiviĝis, ĝi tamen antaŭpreparis la vojon al agnosko de Esperanto ĉar Unesko adoptis rezoluciojn favore al ĝi en 1954 kaj 1985. Aplikaĵoj estis disvolvitaj kadre de la programo Linguapax.

Esperanto ankaŭ rolis kaj daŭre rolas neatendite kiel svathelpilo. Krom la geedza paro Zamenhof-Silbernik, okazis poste geedziĝoj ne nur inter samnaciaj sed ankaŭ inter diversnaciaj esperantistoj. Jam en 1899, la sveda Valdemar Langlet edziĝis kun la finna Signe Blomberg. Post ŝia forpaso en 1921, li reedziĝis en 1925 kun Nina Borovko, filino de sia rusa esperantista amiko Nikolaï. Moutchoul Mossover edziniĝis en 1916 kun persa bahaa princo Bahman Ŝidani kiu ankaŭ estis lerninta la Internacian Lingvon en 1914.

La sveda Karin Höjer, denaska blindulino, edziniĝis en 1919 kun Harald Thilander, blinda ekde sia 13a jaro, post dudekjara kunlaborado por Esperanto. Ŝi mortis en 1927. Thilander reedziĝis en 1928 kun Varma Jäärvenpä, finna esperantistino kiu estis parte reakirinta la vidpovon. La « Enciklopedio de Esperanto » kies una eldono aperis en Budapeŝto en 1933 jam menciis 56 tiajn parojn kiuj formiĝis ekde 1899 dank’al Esperanto. Miloj da virinoj, miloj da sortoj

La esperanta historio estas punktita de multegaj virinaj portretoj : ili estas mirindaj, remarkindaj aŭ kortuŝaj, kaj valorus dediĉi al ili verkon. Tiuj virinoj efektive plenumis gravan rolon por la sukceso de la Lingvo Internacia de Doktoro Zamenhof kompare kun centoj da provoj por krei internaciajn lingvojn elpensitajn por ekskluzive utilecaj celoj aŭ sur tute eraraj fundamentoj – konfirmas tion la fama profesoro Umberto Eco en « La recherche de la langue parfaite » (La serĉo de la perfekta lingvo ) -Eldonejo Le Seuil- kaj sekve senanimajn kaj sen kulturaj valoroj. Enhavante mesaĝon pri justeco, frateco, liberigantajn kaj humanistajn ideojn, praktika kaj efika ilo por efektivigi ilin, Esperanto, same kiel la virinoj, longatempe estis kaj daŭre estas viktimo de politiko celanta teni ĝin en malsupereca situacio pere de mokado, mallaŭdado, humiligo, premoj aŭ silento. Konvenas pensi ke virinaj sociaj venkoj estos ankaŭ venkoj por Esperanto, kaj reciproke. Sen virinaj sentemeco kaj intuicio, Esperanto neniam estus superinta la travivitajn malfaĉilaĵojn. Nura malsentema, logika, sennuanca intelekto neniam sufiĉas por vivigi lingvon artefaritan, laŭ la origina kaj nobla signifo de la latina vorto « artificialis » : farita kun arto. Finfine la spirito kiu vigligas Esperanton, la interna ideo, ne estas malsimila al la kvalitoj de la du virinoj kiuj plej influis, inspiris kaj helpis Ludovikon Lazaron Zamenhof : Rozalia kaj Klara.

Postskribo

Bibliografio (franclingvaj verkoj kursive tajpitaj) :

Historio de Esperanto, Adam Zakrzewski, Varsovio, Gebethner & Wolf, 1913

Enciklopedio de Esperanto, Budapeŝto, Literatura mondo, 1933. Reeldono HEA, 1979

Le docteur Esperanto, Maria Ziolkowska, Marmande, Éd. Fr. d’Espéranto, 1959.

Zamenhof, Creator of Esperanto, Marjorie Boulton, La laguna de Tenerife, Stafeto, 1962, en la angla – ankaŭ en Esperanto : sama verkisto, sama eldonisto, 1962.

L’Espéranto, Pierre Janton, Paris, Presses Universitaires de France, 1994 (kvara reeldono).

L’homme qui a défié Babel, René Centassi & Henri Masson, Paris, L’Harmattan, 2001, biografio de Doktoro Zamenhof aperinta ankaŭ en tradukoj : Esperanta ("La homo kiu defiis Babelon") en 2001, korea kaj hispana en 2005, litova en 2006.







Voir la liste des articles
de la même rubrique


 
SAT-Amikaro - 132-134, Boulevard Vincent-Auriol - 75013 Paris - 09.53.50.99.58
A propos de ce site | Espace rédacteurs