Accueil | Contacts SAT-Amikaro chez wikipedia SAT-Amikaro chez Ipernity SAT-Amikaro chez Facebook SAT-Amikaro chez Facebook fil rss

  eo |   fr |

Gandhi et l’anglais


Le recours à une langue étrangère en Inde pour assurer l’enseignement supérieur a causé à la nation un préjudice moral et intellectuel incalculable. Nous sommes encore trop rapprochés de cette période pour mesurer l’énormité du dommage subi. Et c’est un tour de force presque impossible que d’avoir à juger nous-mêmes cette éducation dont nous sommes également les victimes.

Il me faut aussi préciser les raisons qui m’ont conduit à poser de telles conclusions. Pour ce faire, le mieux est, je crois, de faire part de ma propre expérience.

Jusqu’à l’âge de 12 ans, tout l’enseignement me fut donné en gujarati, qui est ma langue maternelle. J’avais alors quelques rudiments d’arithmétique, d’histoire et de géographie. Puis, j’entrai au lycée où pendant trois années encore, je reçus mon enseignement dans la langue maternelle. Mais le rôle du professeur était de faire rentrer l’anglais dans la tête des élèves par tous les moyens. C’est pourquoi plus de la moitié de notre temps se passait à étudier l’anglais et à maîtriser l’orthographe et la prononciation si arbitraires de cette langue. Je découvris avec tristesse qu’il me fallait apprendre une langue dont la prononciation ne correspondait pas à l’orthographe. Quelle drôle d’expérience que d’avoir à apprendre par coeur l’orthographe des mots. Mais c’est là une parenthèse sans grand rapport avec mon sujet. Donc, quoi qu’il en soit, au cours de ces trois premières années de lycée tout se passa relativement bien.

Le supplice commença avec la quatrième année. Il fallait tout apprendre en anglais géométrie, algèbre, chimie, astronomie, histoire et géographie. La tyrannie de l’anglais s’étendait si loin qu’il fallait passer par cette langue et non par la nôtre pour apprendre le sanskrit ou le persan. Si un élève s’exprimait dans sa propre langue, le gujarati, on le punissait. II n’importait nullement au professeur que l’enfant parlât mal l’anglais et qu’il fût incapable de le prononcer correctement ou de le comprendre parfaitement. Pourquoi le maître aurait-il dû s’en inquiéter ? Lui-même parlait un anglais qui était loin d’être parfait. Il ne pouvait pas en être autrement. L’anglais était une langue étrangère aussi bien pour lui que pour ses élèves. Le résultat était catastrophique. On nous donnait à apprendre par coeur beaucoup de choses que nous étions loin de toujours comprendre parfaitement et qu’il nous arrivait même souvent de ne pas comprendre du tout. La tête me tournait quand le professeur s’escrimait à nous faire comprendre ses démonstrations de géométrie. Je n’ai d’ailleurs pas saisi un traître mot de cette discipline avant d’avoir atteint le treizième théorème du premier livre d’Euclide (sic). Et je tiens à avouer au lecteur que malgré tout mon amour pour ma langue maternelle, je ne sais pas encore, arrivé à ce jour, traduire en gujarati les termes techniques de géométrie, d’algèbre, etc. Je sais à présent que si l’enseignement avait pu se faire en gujarati, et non en anglais, il m’aurait suffi largement d’une seule année au lieu de quatre pour en apprendre tout autant en arithmétique, en géométrie, en algèbre, en chimie et en astronomie. La compréhension de ces matières m’aurait paru plus facile et plus claire. Mon vocabulaire en gujarati aurait été plus riche. On aurait pu, chez moi, profiter de ces connaissances. Mais le fait de les avoir acquises en anglais créait une barrière infranchissable entre ma famille et moi, car eux n’étaient pas passés par des écoles anglaises. Mon père ignorait tout de ce que je faisais. Même si j’avais voulu, je n’aurais pu l’intéresser à ce que j’étudiais. Car, malgré sa grande intelligence, il ne savait pas un mot d’anglais. Ainsi, je devenais rapidement un étranger dans ma propre maison. J’étais certainement devenu quelqu’un ! Même dans ma manière de m’habiller il se produisait d’imperceptibles changements. Ce qui m’arrivait là n’avait rien d’exceptionnel. C’était le cas d’un grand nombre de mes camarades.

Les trois premières années de lycée ajoutèrent peu à mon bagage de connaissances générales. Elles étaient destinées à nous préparer à recevoir tout enseignement en anglais. Ces lycées étaient des écoles pour la conquête culturelle qu’opéraient les Anglais. Le savoir acquis par les trois cents garçons de mon école correspondait en fait à une conquête limitée. On ne pouvait pas le transmettre à l’ensemble du peuple. Un mot sur la littérature. Nous devions apprendre plusieurs livres de poésie et de prose anglaises. Nul doute que tout ceci était fort beau. Mais ces connaissances ne m’ont été d’aucune utilité pour servir mon peuple ou me rapprocher de lui. Je suis dans l’impossibilité de dire qu’il me manquerait un trésor précieux si j’ignorais tout de la poésie et de la prose anglaises. Si, à la place, j’avais passé ces précieuses sept années à maîtriser le gujarati et si, en même temps, j’avais appris en gujarati les mathématiques, les autres sciences et le sanskrit, il m’aurait été facile de faire profiter mon entourage de mes connaissances. J’aurais pu enrichir le lexique gujarati et qui sait, si avec mon acharnement coutumier et mon amour démesuré pour mon pays et ma langue maternelle, je n’aurais pas réussi à servir les hommes d’une manière plus féconde et plus large ? Il ne faut pas me prêter l’intention de vouloir dénigrer l’anglais ou sa noble littérature. Les colonnes du Harij en témoignent suffisamment en faveur de mon amour de l’anglais. Mais la noblesse de sa littérature ne peut être guère plus utile à la nation indienne que le climat tempéré de l’Angleterre ou son paysage. L’Inde doit s’épanouir sous un climat, dans un cadre et selon une littérature qui lui appartiennent en propre, même si tous trois ne valent pas ceux qu’on trouve en Angleterre. Nous devons, nous et nos enfants, bâtir sur notre propre héritage. Nous l’appauvrissons dans la mesure où nous empruntons à celui d’un autre. Les nourritures qui viennent de l’étranger ne pourront jamais nous faire grandir. Je tiens à ce que le pays parvienne à la connaissance des trésors d’une culture étrangère au moyen de ses langues vernaculaires. Je n’ai pas besoin d’apprendre le bengali pour connaître les beautés de l’oeuvre incomparable de Rabindranath. Je peux y avoir accès grâce à de bonnes traductions. Ceux qui parlent gujarati n’ont pas à étudier le russe pour apprécier les nouvelles de Tolstoy. Ils peuvent en prendre connaissance dans une bonne traduction. Les Anglais se vantent de pouvoir, en une semaine, publier les meilleures productions de la littérature mondiale et les mettre à la disposition de leurs lecteurs traduites dans un anglais facilement accessible. Il est inutile d’apprendre l’anglais si je veux connaître ce qu’il y a de mieux dans la pensée et les écrits de Shakespeare et Milton. Ce serait faire une bonne économie que de mettre à part un groupe d’étudiants dont le travail serait d’apprendre dans les différentes langues du monde ce qu’on peut y trouver de plus précieux, et, ensuite, d’en donner la traduction dans leur langue vernaculaire. Nos maîtres s’y sont mal pris avec nous, et l’habitude aidant, l’anomalie fait figure de norme...

Les universités devraient être indépendantes. L’État ne prendrait à sa charge que ceux dont il a besoin pour ses services, et pour le reste, il encouragerait l’initiative privée. Il faudrait aussi, à tout prix et immédiatement, ne plus se servir de l’anglais pour assurer l’enseignement, mais redonner aux langues de chaque province la place qui leur convient. Je préférerais assister à la désorganisation temporaire de l’enseignement supérieur plutôt que de voir se perpétuer jour après jour ce gâchis criminel...

Post-scriptum :

Gandhi : "Tous les hommes sont frères". Paris : Gallimard NRF (coll. Idées). 1969 ; p. 258 à 262.


Gandhi kaj la angla


La sinturno al fremda lingvo en Hindio por plenumi la superan instruadon kaŭzis al la nacio nekalkuleblan moralan kaj intelektan damaĝon. Ni estas ankoraŭ tro proksimaj de tiu periodo por taksi la grandegecon de la eltenita damaĝo. Kaj estas preskaŭ neebla elturnaĵo al ni mem taksi tiun edukadon pri kiu ni estas ankaŭ la viktimoj. Necesas ke mi ankaŭ precizigu la kialojn kiuj kondukis min starigi tiujn konkludojn. Por tion fari, plej bone estas, mi kredas, konigi mian propran sperton.

Ĝis la aĝo de 12 jaroj, la tuta instruado estis farita al mi en la guĝarata, kiu estas mia gepatra lingvo. Mi tiam havis kelkajn rudimentojn de aritmetiko, historio, kaj geografio. Poste mi eniris la liceon kie, dum ankoraŭ tri jaroj, mi ricevis mian instruadon en la gepatra lingvo. Sed la rolo de la instruisto estis enigi per ĉiuj rimedoj la anglan en la kapojn de la lernantoj. Tial pli ol duono de nia tempo pasis por studi la anglan kaj regi la ortografion kaj la prononcadon tiel arbitrajn en tiu lingvo. Mi malkovris kun malĝojo ke al mi necesis lerni lingvon kies prononcado ne kongruas kun la ortografio. Kia stranga sperto estas parkere lerni la ortografion de la vortoj. Sed en tio estas nur parentezo sen granda rilato kun mia temo. Do, kiel ajn estas, ĉio disvolviĝis relative bone dum tiuj tri unuaj jaroj de liceo.

La turmentado komenciĝis kun la kvara jaro. En la angla nepre necesis lerni geometrion, algebron, kemion, astronomion, historion kaj geografion. La tiranio de la angla etendiĝis tiel malproksimen ke necesis uzi tiun lingvon, kaj ne la nian, por lerni la sanskritan aŭ la persan. Se lernanto esprimiĝis en sia propra lingvo, la guĝarata, oni punis lin. Ne gravis por la instruisto se la infano fuŝparolis la anglan kaj se li estis nekapabla ĝin prononci korekte aŭ ĝin perfekte kompreni. Kial la instruisto estus devinta malkvietiĝi pri tio ? Li mem parolis ian anglan kiu estis malproksima de perfekteco. Ne povis esti alie. La angla estis fremda lingvo same por li kiel por siaj lernantoj. La rezulto estis katastrofa. Oni donis al ni por lerni parkere multe da aferoj kiujn ni ne ĉiam komprenis perfekte, kaj okazis eĉ ofte ke ni nenion komprenis. Turniĝis mia kapo kiam la profesoro penegis por komprenigi al ni siajn demonstrojn pri geometrio. Cetere mi neniam komprenis eĉ unu vorton el tiu fako antaŭ ol atingi la dektrian teoremon de la unua libro de Eŭklido (tiel). Kaj mi nepre volas konfesi al la leganto ke malgraŭ mia tuta amo por mia gepatra lingvo, mi ankoraŭ ne scias, ĝis la nuna tago, traduki en la guĝaratan la terminojn de geometrio, algebro, ktp. Mi scias nun ke se la instruado estus povinta okazi en la guĝarata, unu sola jaro estintus larĝe sufiĉa anstataŭ kvar por lerni tiom multe en aritmetiko, en geometrio, en algebro, en kemio kaj en astronomio. La kompreno de tiuj lernobjektoj estus aperinta pli facila kaj klara. Mia vorttrezoro en la guĝarata estintus pli riĉa. Oni estus povintaj, en mia hejmo, profiti el tiuj konoj. Sed la fakto esti akirinta ilin en la angla kreis netransireblan barilon inter mia familio kaj mi, ĉar ili ne frekventis la anglajn lernejojn. Mia patro tute ne sciis kion mi faris. Eĉ se mi estus volinta, mi ne estus povinta lin interesi pri tio kion mi studis. Ĉar, malgraŭ sia granda inteligenteco, li ne sciis unu vorton de la angla. Tiel mi fariĝis rapide fremdulo en mia propra domo. Mi estis certe farinĝinta elstarulo ! Aperis strangaj ŝanĝiĝoj en la maniero min vesti. Kio okazis pri tio havis nenion esceptan. Estis same por granda nombro el miaj kamaradoj.

La tri unuaj jaroj de liceo aldonis malmulton al mia akiro de ĝeneralaj konoj. Ili celis prepari nin ricevi ĉiun instruadon en la angla. Tiuj liceoj estis lernejoj por la kultura konkero kiujn faris la Angloj. La scio akirita de la tricent knaboj de mia lernejo kongruis fakte kun limigita konkero. Oni ne povis ĝin transdoni al la tuta popolo.

Iom pri la literaturo. Ni devis lerni plurajn librojn de anglaj poezio kaj prozo. Belega estis sendube ĉio tio. Sed tiuj konoj estis al mi tute senutilaj por servi mian popolon aŭ proksimiĝi min de ĝi. Al mi estas neeble diri ke mankus al mi valorega trezoro se mi nenion scius pri la anglaj poezio kaj prozo. Se anstataŭe mi estus pasinta tiujn valoregajn jarojn por regi la guĝaratan kaj se, samtempe, mi estus lerninta la matematikojn, la aliajn sciencojn kaj la sanskritan en la guĝarata, estintus facile al mi profitigi mian ĉirkaŭantaron je miaj konoj. Mi estus povinta pliriĉigi la guĝaratan vorttrezoron kaj — kiu scias ? — se kun mia kutima obstino kaj mia senlima amo por mia lando kaj mia gepatra lingvo, mi ne estus sukcesinta servi la homojn en maniero pli fekunda kaj larĝa ? Oni ne taksu min je intenco voli malfamigi la anglan aŭ ĝian noblan literaturon. La kolumnoj de Harij sufiĉe atestas pri mia amo por la angla. Sed la nobleco de ĝia literaturo ne pli utilas al la hinda nacio ol la milda klimato de Anglio aŭ de ĝia pejzaĝo. Hindio devas ekflori sub klimato, en kadro kaj laŭ literaturo kiu apartenas al ĝi en propreco, eĉ se ĉiuj tri ne valoras tiujn kiujn oni trovas en Anglio. Ni devas, ni kaj niaj infanoj, konstrui sur nia propra heredaĵo. Ni malriĉigas ĝin samgrade kiel ni pruntas el tiu de aliulo. La nutraĵoj kiuj venas el eksterlando neniam povos kreskigi nin. Mi nepre volas ke la lando aliru al la kono de trezoroj de fremda kulturo per siaj indiĝenaj lingvoj. Mi ne bezonas lerni la bengalan por koni la belaĵojn de la nekomparebla verko de Rabindranath. Mi povas aliri ĝin dank’al bonaj tradukoj. Tiuj kiuj parolas guĝarate ne bezona studi la rusan por aprezi la novelojn de Tolstoj. Ili povas ekkoni ilin en bona traduko. La Angloj vantas sin povi, en unu semajno, publikigi la plej bonajn produktaĵojn de la tutmonda literaturo kaj ilin disponigi al siaj legantoj tradukitaj en facile kompreneblan anglan. Estas senutile lerni la anglan se mi volas koni kio estas plej bona en la penso kaj verkaĵoj de Ŝakespeare et Milton.

Estus bona ŝparo meti aparte grupon de studentoj kies laboro konsistus lerni en apartaj lingvoj de la mondo kion oni trovas plej valoran en ili, kaj, poste, doni la tradukon en la indiĝenaj lingvoj. Niaj instruistoj malbone gvidis nin, kaj pro alkutimiĝo, la nenormalaĵo fariĝis normo... La universitatoj devus esti sendependaj. La Ŝtato prenus sub sia respondeco nur tiujn kiujn ĝi bezonas por siaj servoj, kaj, por la cetero, ĝi kuraĝigus privatan iniciatemon. Necesus ankaŭ, nepre kaj tuj, ne plu uzi la anglan por plenumi instruadon, sed rehavigi al la lingvoj de ĉiu provinco la lokon kiu taŭgas por ili. Mi preferus ĉeesti la nedaŭran malorganiziĝon de la supera instruado anstataŭ vidi tagon post tago pludaŭron de tiu krimeca fuŝado...







Voir la liste des articles
de la même rubrique


 
SAT-Amikaro - 132-134, Boulevard Vincent-Auriol - 75013 Paris - 09.53.50.99.58
A propos de ce site | Espace rédacteurs