Accueil | Contacts SAT-Amikaro chez wikipedia SAT-Amikaro chez Ipernity SAT-Amikaro chez Facebook SAT-Amikaro chez Facebook fil rss

  en |   eo |   fr |

Shakespeare mondial : le barde en espéranto


Henri V en espéranto ? La toute nouvelle traduction d’une grande oeuvre littéraire classique en Langue Internationale se vend très vite à travers le monde parmi les espérantistes. Effectuée par Humphrey Tonkin, professeur de littérature anglaise, d’origine britannique, résidant aux États-Unis, la traduction d’Henri V, a été un travail entrepris par amour.

J’ai étudié cette oeuvre comme lycéen en Grande-Bretagne. Le film de Laurence Olivier a été l’un des premiers que j’ai vus, affirme Tonkin. J’ai admiré la poésie, l’éloquence, l’action soutenue du drame. Pourquoi ne pas le transformer en espéranto afin que le monde le lise ?"

Il ne s’agit pas à proprement parler d’une première pour Shakespeare : dix-sept de ses drames existent en espéranto depuis Hamlet, en 1894, donc peu de temps après la création de la langue à Varsovie par le jeune oculiste Lazare Ludwik Zamenhof.

On a déjà joué ce drame quelques fois en espéranto. Effectivement, il existe une tradition vivace du théâtre en espéranto, même une tradition shakespearienne puisque, dès 1910, on joua Comme il vous plaira en espéranto à Washington. La toute dernière présentation ? Le Roi Lear, en 2001, à Hanoï, en traduction d’un poète très connu, le Hongrois Kálmán Kalocsay. “L’espéranto est plus facile pour les Vietnamiens que l’anglais” dit Tonkin, qui est maître de conférence sur Shakespeare à l’Université de Hartford, aux États-Unis. “Pourquoi ne pas leur donner les oeuvres classiques mondiales par ce moyen ?” Il ne s’agit pas non plus de la première traduction de Tonkin, connu comme styliste en espéranto, il a traduit en espéranto des poèmes de Wallace Stevens et joué un rôle dans la traduction de Winnie-la-Pu [Winnie-the-Pooh]. Tout dernièrement, il a traduit en anglais le mémoire du père du financier très connu George Soros (Tivadar Soros, Maskerado, Edinburgh : Canongate, 2000 ; Masquerade, New York : Arcade Publishing, 2001) et rédigé une nouvelle édition en espéranto. L’oeuvre est parue aussi en turc, russe, hongrois, et tout dernièrement en allemand (Maskerade, Stuttgart : DVA).

Durant une période pendant laquelle les Étasuniens semblent être devenus hargneux envers les Français, est-ce vraiment le bon moment pour publier une oeuvre sur la victoire des Anglais contre leur ennemi traditionnel ? “À beaucoup d’égards, dit Tonkin, il s’agit d’un drame qui remet la guerre en question et examine la réalité : que ceux qui visent à être des dirigeants forts taillent souvent la vérité sur mesure en fonction de leurs propres besoins. Henri est vainqueur dans la bataille, mais ses descendants sont vaincus dans la guerre.

Ho, venu muzo fajra kaj ascendu / chielon briloplenan de invento”, comme aurait dit Shakespeare, s’il avait parlé l’espéranto.

Henriko Kvina. Shakespeare. Rotterdam : UEA (Universala Esperanto-Asocio, Nieuwe Binnenweg 176, NL-3015 BJ, Rotterdam, Pays-Bas. ) ISBN 92 9017 083 2. Traduit de l’anglais par Humphrey Tonkin. 2003. 12,00€


SHAKESPEARE TUTMONDA : LA BARDO EN ESPERANTO


Henriko Kvina en Esperanto ? La plej nova traduko de granda klasika lieratura verko en la Internacia Lingvo rapide vendiĝas inter esperantistoj tra la mondo. Farite de Humphrey Tonkin, britdevena profesoro pri angla literaturo loĝanta en Usono, la traduko de Henriko Kvina (ĉar tiel li nomiĝas en Esperanto), estis tasko entreprenita pro amo. “Mi studis tiun verkon kiel gimnaziano en Britio. La filmo de Laŭrence Olivier estis inter la unuaj, kiujn mi iam spektis,” asertas Tonkin ; “Mi admiris la poezion, la elokventon, la agoplenon de la dramo. Kial ne transformi ĝin en Esperanton, tiel ke la mondo ĝin legu ?”

Apenaŭ temas pri la unua tia Ŝekspiraĵo : deksepo de liaj dramoj jam ekzistas en Esperanto, ekde Hamleto, de la jaro 1894, do tre baldaŭ post la kreiĝo de la lingvo en Varsovio fare de la juna okulisto Lazar Ludwik Zamenhof. Oni jam ludis tiun dramon kelkajn fojojn en Esperanto. Efektive, ekzistas viva teatra tradicio en Esperanto, eĉ Ŝekspira tradicio : jam en 1910 oni prezentis Kiel plaĉas al vi en Esperanto en Vaŝintono. La plej lasta prezento ? Reĝo Lear en 2001 en Hanojo, en traduko de bone konata Esperanto-poeto, la hungaro Kálmán Kalocsay. “Esperanto estas pli facila por la vjetnamoj ol la angla,” diras Tonkin, kiu lekcias pri Ŝakespeare en la Universitato de Hartford, Usono. “Kial ne doni al ili la mondajn klasikajn verkojn per tiu rimedo ?”

Nek temas pri la unua traduko de Tonkin. Konate kiel stilisto en Esperanto, li tradukis en Esperanton poemojn de Wallace Stevens kaj ludis rolon en la traduko de Winnie-la-Pu. Plej laste li tradukis en la anglan la Esperanto-memuaron de la patro de la konata financisto George Soros (Tivadar Soros, Maskerado, Edinburĝ : Canongate, 2000 ; Masquerade, New York : Arcade Publiŝing, 2001) kaj redaktis novan Esperanto-eldonon. La verko ankaŭ aperis en la turka, rusa, hungara kaj plej laste la germana lingvoj (Maskerade, Stuttgart : DVA).

Dum periodo kiam usonanoj ŝajne acidiĝis rilate la francojn, ĉu vere temas pri bona momento aperigi verkon pri venko de la angloj kontraŭ ilia tradicia malamiko ? “Multrilate,” diras Tonkin, “temas pri dramo, kiu pridemandas la militon kaj ekzamenas la realon, ke tiuj, kiuj celas esti fortaj gvidantoj, ofte tajlas la veron laŭ la propraj bezonoj. Henriko venkas en la batalo, sed liaj posteŭloj malvenkas en la milito.”

“Ho, venu muzo fajra kaj ascendu / ĉielon briloplenan de invento,” kiel dirus Ŝakespeare se li parolus Esperanton.

Aperodato : aprilo 2003
ISBN 92 9017 083 2
Recenzekzempleroj kaj aliaj informoj :
direktoro@co.uea.org.
Aĉetebla kontraŭ €12,00 ©e libroservo@co.uea.org.
Retejo : www.uea.org.
Telefono de la eldonejo : +31 10 436 1044
Telefono de la tradukinto : +1 860 768 4448
Universala Esperanto-Asocio, Nieŭwe Binnenweg 176, 3015 BJ, Rotterdam, Netherlands







Voir la liste des articles
de la même rubrique


 
SAT-Amikaro - 132-134, Boulevard Vincent-Auriol - 75013 Paris - 09.53.50.99.58
A propos de ce site | Espace rédacteurs