SAT AMIKARO

Jules Verne esperantisto ! Universala lingvo por sentempa verkaro…

2009-03-16T23:03:18Z

Ni celebris en 2005 mort-centjaron de unu el la plej legitaj kaj tradukitaj aŭtoroj en la mondo : Jules Verne (1828-1905). Ja la homo monde konatas, ja liaj romanoj ege alkiniĝis, tamen kiom da homoj povas citi pli ol 10 titolojn de la franca romanisto ? Tiel estas stranga paradokso kronante verkaron de iu, kiu tamen skribis pli ol 80 romanojn kaj aliajn novelojn… Tiu terura konstato kontrastas ankaŭ kun realeco, kiun dum sia vivo spertis la verkisto. En 1894, Jules Verne malĝoje deklaris jenon al ĵurnalisto Robert Sherard : « La granda bedaŭro de mia vivo estas, ke mi neniam rolis en franca literaturo. »

Verkaro de Jules Verne estas aparte kompleksa, multfaca, polimorfa, neatendita kaj ĝi tiel ofte antaŭas lian tempon. Kiel fakte ĉirkaŭi tiun tiel modernan, kleran, noviĝantan verkaron ? En kiun kategorion ĝin ordigi, kiel ĝin ekstudi ? Ĉu aliflanke necesus vere ĝin ordigi en ian precizegan kategorion... ? Ne, certe ne. Ĉar riĉeco de tiu verkaro ja evidente kuŝas en ĝiaj originaleco kaj sentipeco.

Dum sia tuta aŭtora vivo, tiu homo, klera atestanto pri sia tempo, scivolema pri ĉio, malferma al ĉiuj novaj formoj de progreso, sisteme enigis en siajn romanojn, la lastajn malkovrojn kaj revoluciojn starigitajn de scienco kaj tekniko de lia epoko. Do tute kompreneblas ke fine de sia vivo, la romanisto interesiĝis al Esperanto. Tiu artefarita lingvo tial kernas en la kvar unuaj ĉapitroj de "Studvojaĝoj" (1903-1904), la lasta romano, pri kiu laboris la verkisto antaŭ sia morto, la 24-an de marto 1905. Michel, filo de Jules Verne, poste rearanĝis la tekston por publikigi ĝin sub titolo "La miriga aventuro de misio Barsac" (1914). Sed, en tiu nova versio, ĉiuj fragmentoj pri Esperanto mistere malaperis…

Sepdek jarojn poste, en 1981, urbo Nantezo, en kiu naskiĝis Jules Verne, akiris multajn neeldonitaĵojn de la verkisto. Tiel eltiriĝis manuskripto de Studvojaĝoj, kies sekva publikigo far Eldonejoj "Cherche-Midi" ebligis de tiam redoni al Esperanto la tutan lokon, kiun ĝi devis komence okupi en la paĝoj skribitaj de Jules Verne. Sed antaŭ ol ni rekte lanĉiĝos en prezento kaj analizo en tiuj ĵus remalkovritaj ĉapitroj, ni unue interesiĝu al mondo de Jules Verne kaj al la diversaj influoj markintaj liajn skribaĵojn. Tiu vojaĝeto kernen de skribado, al fontoj de verne-a inspiro, ebligos pli bone kompreni kiel kaj kial Jules Verne tiel interesiĝis al Esperanto, tiagrade ke li faris el ĝi la centran elementon de sia Studvojaĝo...

Lionel Dupuy

Elfrancigis Vincent Charlot

La libro "Jules Verne Esperantisto !" ĵus apreis por la kongreso. Pli da informoj ĉi tie : Jules Verne esperantisto & Kiel Traduki

Kien la E-vortaroj de la Franclingvanoj ?

admin_sat — 2009-01-20T10:01:56Z

La programo de la kongreso en Paŭo entenos unu gravan eron, nome rondan tablon titolitan : « Kien la E-vortaroj de la franclingvanoj ? ».
Tiu « ronda tablo » prezentiĝos kiel miksa formo de prelego-debato inter tri ĉefaj figuroj de la far franclingvanoj nun uzataj vortaroj, nome : Andreo Andrio (Dictionnaire Pratique kaj Dictionnaire de Poche de SATamikaro), Ĵak Le Puil [1] (Grand Dictionnaire Français-Espéranto de Espéranto-France) por la dulingvaj vortaroj, kaj Michel Duc Goninaz (Plena Ilustrita Vortaro de SAT) por la nur Esperantaj.

Ne mankas demandoj pri tiuj vortaroj, ĉefe pri ties estontecoj : ĝisdatigo, en rilato al la evoluo de la lingvo(j), kaj al la postuloj de la uzantoj, kaj ankaŭ en rilato al la kreskanta banaliĝo de la retaj vortaroj. Ankaŭ leviĝas demando pri evoluo de la GDEF (Grand Dictionnaire Esperanto Français) [2] kaj pri reeldono de la Plena Vortaro, « poŝformata » versio de PIV, pri kiu, laŭŝajne multaj sopiras.

Al tiuj demandoj respondos kaj debatos la Rondtabluloj antaŭ la kongresanoj, kiuj ne nur spektos kaj aŭdos, sed havos la eblecojn partopreni, por demandi aŭ komenti, sed skribe.

Tiu sistemo, ne ofte uzata kadre de kongresoj, havas duoblan avantaĝon : unue ĝi solvas la problemojn de la kapricemaj mikrofonoj, kiujn cetere oni ĝenerale ne tro majstras pro manko de kutimo, kaj due, ebligos pli facilan partoprenon de homoj kiuj timas esprimiĝi laŭte antaŭ publiko, samtempe iom limigante la ne-tro-koncizemulojn. Kroma avantaĝo - ne la plej malgrava - kuŝas en ebleco kunigi la diversajn demandojn laŭ temoj.
Ekde nun, ni konsideru la debaton malfermita : vi jam povas prepari viajn demandojn kaj/aŭ komentojn, eĉ (kaj prefere !) tuj sendi ilin al LaSago poŝte (S. Sire « Kien vortaroj ? » 85 impasse des Fées 74330 SILLINGY), aŭ rete (lasago@aliceadsl.fr kun temo « Kien vortaroj ? »), kaj kompreneble eĉ se vi ne partoprenos en la kongreso.

Komentoj kaj rimarkoj ankaŭ bonvenaj pri la formo elektita « Ronda tablo, kun skribaj demandoj ».

Serĝo Sir'

[1] Ĵak Le Puil kiu famiĝis ne nur kiel kantisto, sed ankaŭ kiel lerta tradukisto (en konstanta kunlaborado kun sia edzino Armela LeQuint) prelegos kadre de la kongreso precize pri la problemoj de tradukoj, kio havas evidentan rilaton al vortaroj.

[2] Paul Signoret, kiu reviziis la GDEF, (de Gaston Waringhien, eldonita de SATamikaro) pro sana stato ne povos partopreni la Rondan Tablon. Tamen, ĉar li multe kunlaboris kun Andreo Andrio, tiu lasta tutcerte povos respondi demandojn pri tiu vortaro.

Plano B 3.0

admin_sat — 2008-12-21T21:30:28Z

SAT-Eldona Fako Kooperativa ĝis nun eldonis plurajn klerigajn verkojn. Komence, aperis « Mortopuno » kaj lastatempe « La Pariza Komunumo de 1871 » kaj « La itala socialismo kaj Esperanto ». Nun, referenc-verko estas pretiĝanta, eldoniĝos junie 2009 sed estos jam prezentita dum nia Kongreso en Paŭo : « Plano B 3.0 ».

« Plano B 3.0 » estas verkita de Lester Russel BROWN [braŭn], fondinto de du institutoj : World Watch Institute (Instituto por Tutmonda Observo), kiu celas tutmonde kolekti naturmediajn, socialajn, politikajn, demografiajn, ekonomiajn, ktp informojn, starigi analizojn kaj proponi strategiojn por ebligi kreon de tutmonda, naturmedie daŭripova socio respondanta la bezonojn de la homaro, kaj World Policy Institute (Ter-Politika Instituto), kies celo estas proponi rimedojn por pripensado kaj agado por respondi per kooperaj politikoj la kompleksajn defiojn kiujn frontas la homaro.

« Plano B 3.0 » estas la tria kaj lasta aktualigo de origina anglalingva verko « Plan B ». « Plano B 3.0 » fundamente celas unuaŝtupe efikan klerigon pri la naturmediaj problemoj kaj duaŝtupe honeste informi pri rimedoj por redukti la premon kiun pezigas la homara vivo sur la naturmedion. « Plano B 3.0 » havas subtitolon « Mobilizo por savi civilizacion » kiu spegulas la spiriton de la verko : la situacio estas tiel danĝera ke endas nun streĉi ĉiujn strebojn por antaŭmalhelpi ĝeneralan naturmedian katastrofon. Kaj tio devas fariĝi je sama rapido kaj efikeco kiel pormilita mobilizo. Efektive, Lester R. Brown konstatas ke pli kaj pli da ŝtatoj ne plu povas funkcii ĉar ili estas elsuĉitaj de la regantoj aŭ premataj de problemoj (demografia multiĝo, resurs-elĉerpiĝo, mizeriĝo de la loĝantaro, nekapablo de loka agrikulturo nutri loĝantaron pro militoj, sekegecoj aŭ inundoj, ktp.) kiujn ili ne kapablas solvi. Sekve la loĝantaro malfidas je la ŝtato kaj tiam ekregas la koncernajn landojn mafioj aŭ militgrupoj. Tiaj multiĝantaj situacioj igas plenumadon de demografia planado, protekton kaj daŭripovan uzon de resursoj kaj resurs-mastruman tutmondan politikon neeblaj. La tutmonda situacio pli kaj pli rapide atingas kritan punkton, ĉe kiu ne plu eblos ion ajn fari por savi homaran elteneblan ekziston sur la Tero.

Antaŭ tia katastrofa kaj alarmiga konstato, « la defio de nia generacio estas konstrui novan ekonomion - kiu estos grand-parte efektivigita per renovigeblaj energi-fontoj, posedos altgrade diversigitan transport-sistemon kaj ĉion reuzados kaj reciklados. (...) Daŭrigi laŭ la nuna maniero (Plano A), detruante la natur-mediajn bazojn de la ekonomio kaj starigante la cirkonstancojn por danĝera klimat-ŝanĝiĝo, ne plu estas daŭripova elekteblo. Jam estas tempo de Plano B. »

« Plano B 3.0 » starigas kvar ĉefajn celojn : « stabiligi klimaton, stabiligi loĝantar-nombron, elimini mizeron kaj revigligi la Terajn ekosistemojn ».

Por plenumi tiun planon, Lester R. Brown informas pri la rimedoj kiujn jam nun la homaro disponas. Jen la ĉefaj agoj plenumendaj : - Elimini mizeron kaj stabiligi loĝantar-nombron per universala baza eduko, efika san-sistemo kaj redukto de subvencioj al agrikulturo kaj ŝuldoj. - Restaŭri la Teron, per protekto kaj restaŭro de arbaroj, grundoj kaj fiŝkaptejoj, ankaŭ per protekto de tutmonda faŭno kaj flaŭro kaj fine per plantado de arbaroj por reteni aeran karbonon. - Nutri ok miliardojn da homoj per nova difino de tera produktiveco, por igi pli efikaj akvo-uzadon kaj produktadon de proteinoj kaj ankaŭ per malsupreniĝo de la homaro en la nutraĵĉeno (t.e. nutrado pli vegetarana). - Desegni urbojn por homoj per reorganizo de transport-sistemoj, redukto de akvo-uzado, alproksimigo de agrikulturo al urboj per enurba kultivado, ktp... - Plialtigi energiefikecon per malpermeso de inkandeskaj lampoj, uzo de energi-efikaj aparatoj, starigo de energi-ŝparaj kaj -produktaj konstruaĵoj kaj restrukturado de transport-sistemoj. - Turniĝi al renovigebla energio : utiligi ventan, sunan kaj teran energion.

Ĉi tiu verko estas do mondskaleca, ĉerpante siajn informojn el la tuta mondo kaj proponante tutmondan perspektivon pri la situacio kaj rimedoj uzindaj. Ĝi ne nur liveras bonegan ilaron por ĉerpi el ĝi ideojn kaj ag-eblecojn aplikeblajn ĉe loka skalo, ekzemple, sed ankaŭ formas interesan inspir-fonton por niaj pripensoj kaj agoj.

« Plano B 3.0 » estas kleriga : la lingvaĵo estas facile komprenebla kaj la verko sinteze prezentas kompletan informaron, kio ebligas sintezan kaj tutecan komprenon de la problemaro
kaj ties solvoj.

La eldonanta Ter-Politika Instituto celas diskonigi la enhavon de la verko : anglalingva originalo estas senpage elŝutebla per la ret-paĝaro de la Instituto. La esperant-lingva traduko estas do unua plia paŝo al diskonigo de ĉi tiu grava informilo. Traduko de ĉi tiu verko estis plenumita de tutmonda skipo el ĝis nun naŭ homoj : Michael Cayley, Charmian, Leo De Cooman, Jack Warren, Nicola Ruggiero, David Kelso, Giridhar RAO, Klaŭdo Roux kaj mi.

Robin Beto

Esperanto kaj hispanaj rifunĝintoj dum la intercivitana milito

admin_sat — 2008-12-19T22:06:12Z

La celo de tiu prelego ne estas pritrakti la hispanan militon en si mem kaj en sia tuto, malgraŭ la granda intereso de tia temo. Pli ĝuste kaj pli modeste la celo estas rilatigi tiun militon kun Esperanto. Tiel mi esperas prilumi du aspektojn : unue trakti temon ne tre konatan eĉ de multaj esperantistoj, due surtabligi faktojn ofte ignoratajn de la grandaj specialistoj, kiuj studis tiun militon. Cetere, la fokuso de mia intereso koncernas, pli precize, la eventojn de la tiel nomata « Retirada », kio, en Esperanto estas la Retiriĝo aŭ Retreto. La prelego konsistas el tri grandaj partoj.

a) La unua parto prezentas la historian kuntekston, kiu kondukis al malpaco. Oni tie skizas la rolon de la diversaj aktoroj de tiu milito. Ĝi estis milito interna aù intercivitana. Ĉefe estis du grandaj grupoj interbatalantaj : la respublikanoj kaj la naciistoj. Tamen la afero iĝas iom pli komplika pro la fakto ke, sur ambaŭ flankoj, aperas helpantoj venantaj el multaj aliaj landoj. La hispana milito havis do veran karakteron internacian, preludo al la monda milito baldaŭ eksplodonta.

b) La dua parto temas pri la « Retreto », ekde februaro 1939, pri ĝiaj kaŭzoj kaj ĝiaj sekvoj. Tie oni pritraktas la malfacilan vivon, en la koncentrejoj, de pluraj miloj da homoj ekzilitaj kaj dismetitaj en diversajn lokojn de la suda Francio.

c) La tria parto priskribas la rolon de Esperanto, unue fare de la oficiala registaro de Katalunio mem ; due ĝi montras la helpon, kiun alportis la diversaj Esperanto-organizaĵoj, ĉefe S.A.T. ; trie ĝi taksas la disvolviĝon de Esperanto en la koncentrejoj mem.

Robert Lloancy

Prelego : la okcitana muziko

admin_sat — 2008-12-12T20:39:42Z

de Jomo (Jean-Marc Leclercq) kaj Farri (Ferriòl Macip i Bonèt )

La okcitana muziko, tutsame kiel la okcitana kulturo, enigas siajn radikojn en diversaj lokoj de Eŭropo. El la balta maro kaj enfluejo de Vistulo ĝis islama ibera duoninsulo tra orienta Eŭropo, la Balkanoj kaj Italio, ĝi estas la heredinto de la tradicioj de la visigota popolo. Dum mezepoko, per la verkoj de la trobadoroj, ĝi radiis sur la tuta kontinento, kunportante la moralajn valorojn de arto, de toleremo, de kritiko al povplenuloj kaj respekto al ineco. La fadeno de okcitana verkado neniam malfortiĝis dum jarcentoj, kaj eĉ nuntempe ankoraŭ pli riĉas.

UNUAJ PAŜOJ EN GASKONA LINGVO

admin_sat — 2008-12-12T15:18:24Z

La gaskona lingvo estas la plej okcidenta formo de la okcitana lingvo. Ĝi malsamas de la aliaj variantoj per kelkaj specialaĵoj, kiuj venas pli malpli de la praeŭska lingvo parolita de la Akvitanoj en plimalpli la triangulo : Pireneoj, Oceano, rivero Garono. La plej specifaj estas (la ekzemploj estas komparoj inter latina kaj gaskona) :

1/ F je la komenco de la vorto iĝas H (filium = hilh, femina = hemna, buffare = bohar). Eŭske oni anstataŭas per B aŭ P (festum = pest).

2/ R je la komenco de la vorto iĝas ARR (ratum = arrat, rivum = arriu) kiel eŭske.

3/ N je la mezo de la vorto malaperas, kiel portugale (luna = lua, gallina = garia).

4/ la LL de la latina iĝas TH fine de la vorto (castellum = castèth, vitellum = vetèth)

5/ la LL de la latina iĝas R meze de la vorto (bella = bèra, bollire = borir)

6/ la litergrupo MB iĝas M (cambam = cama, palumbam = paloma)

7/ la litergrupo ND iĝas N (fundere = hóner, tundere = tóner)

8/ R iras antaŭen (cameram = cramba, paupere = praube)

9/ la litergrupo TR iĝas T (nostrum = nòste)

10/ uzo de partikuloj que, be, e antaŭ la verbo.

La kvanto de tiuj specifaĵoj plias kiam vi iras sudoksidenten kaj malproksimiĝas de langvedoka regiono.

Saluti estas ege simple.

Por diri « Saluton » aŭ « Bonan tagon », aŭ « Bonan matenon, vesperon », ktp kaj eĉ « Ĝis revido » unu vorto sufiĉas :

Adiu (adiŭ) al unu persono

Adishatz (adiŝac) al pluraj

Kaj poste vi povas komenci babili per la tradicia :
Va plan ? (ba pla) kiu signifas : Kiel vi fartas ? laŭvorte « ĉu iras bone » ?

Tiukaze, la respondo ankaŭ simplas :
Va plan. (ba pla), kiu signifas « Bone », laŭvorte « iras bone » se vi sanas.
Pas tròp. (pas trop), « ne tro » se mankas al vi energio.

Por demandi la nomon de iu, ne hezitu uzi :
Quin t'apèras ? (kin taperos) “kiel vi nomiĝas”, kiu necesigas la respondon :

Que m'apèri ... (ke maperi), “mi nomiĝas”

La vorteto “que” antaŭ la verbo ne nepras, sed ĝi estas la “subskribo” de la gaskona kaj donas al la frazo la plej bonsonan gaskonecon. Por demandoj oni uzos « e » kaj por ekkrio « be ».

La verbo « esti » havas tiujn formoj :
Que soi, qu'ès, qu'ei, qu'èm, qu'ètz, que son (ke suj, kes, kej, kem, kec, ke su)

Al kiu oni povas aldoni :

Gran, chicòi, petit, beròi, colhon, agradiu, brave, malaut (gran, ĉikoj, petit, beroj, kuju, agradiŭ, brabe, malaŭt) Granda, eta, eta, bela, stulta, agrabla, afabla, malsana.

Kaj la verbo « havi » :

Qu'èi, qu'as, qu'a, qu'am, qu'atz, qu'an (kej, kas, ka, kam, kac, kan)

Al kiu oni povas aldoni :

Un ostau, un can, ua bicicleta, un hrair, ua sòr, tribalh de hèr, arren tà minjar. (ünustaŭ, ü ka, üo bisikleto, ü raj, üo so, tribaj de he, arre ta minĝa) Domon, hundon, biciklon, fraton, fratinon, laboro por fari, nenion por manĝi.

Jen nun tipa proverbo de Gaskonio

Que's cau mauhidar d'un shibau per darrèr, d'ua hemna per davant e d'un curat de tot costat.

(kes kaŭ maŭhida dü ŝibaŭ per darre, düo henno per daban e dün kürat de tut kustat) Oni devas malfidi ĉevalon malantaŭe, virinon antaŭe kaj preĝiston je ĉiuj flankoj.

Jomo